Kimler Velayete Tabiidir?

Kimler Velayete Tabiidir sorusuna Av.İlhan ERKUL  şöyle cevap vermektedir.                    

(Av. İlhan ERKUL’un web sitesinden alıntıdır.)

Kimler Velayete Tabiidir?

Hukukumuzda kişilerin yapacakları işlemler belirli kanuni kurallara göre belirlenmiştir. İki kişinin birlikte yapacakları ve özel hayatlarında kapsanacağı en önemli hukuki olay ise iki kişinin evlenmesidir. Evlenme konusu nişanlılıktan itibaren belirli hukuki korumanın altındadır ve pek tabi olarak evlenmenin yürütülememesi ile ortaya çıkan boşanma durumu da belirli hukuksal sınırlamalara dayandırılmıştır. Eşler boşanmaya karar verdiklerinde uygun olan mahkemeye verilecek olan dilekçe ile boşanma davasına ilk adım atılmıştır. Taraflar boşanma davasında kendi haklılıklarını veya bir diğer deyişle karşı tarafın kusurluluğunu ortaya çıkarmak üzere hukuka uygun olarak elde edilmiş olan delilleri kullanırlar. Kullanılacak olan bu deliller ve delillerin toplanması da belirli bazı hukuksal kurallara ve sınırlandırmalara dayanmalıdır. Bu sınırlandırmalardan en önemlisi ise her ne kadar eş durumunda olsalar dahi kişilerin özel hayatlarına tecavüzün olmamasıdır. Elde edilmesi gereken deliller uzman kişilerce toplandıktan sonra ve boşanma davası açıldıktan sonra boşanma kararı verilir. Boşanma kararının ortaya çıkardığı bazı hukuksal sonuçlar çıkmaktadır ki en başta eşlerin medeni hali olan evli ibaresinin kalkmasıdır. Bu ibare hukuk kuralları içerisinde önemli bir yer kapsamaktadır. Ayrıca boşanma ile kararlaştırılması gereken maddi unsurlarda vardır ki bu unsular mal paylaşımı, nafaka, tazminat doğabilecek olan bazı maddi sonuçlardandır. Maddi sonuçlar dışında manevi sonuçlarda ortaya çıkmaktadır ki eşlerin çocukları varsa velayet altına alınması gereken küçüğün durumu bu konuya verilebilecek olan en önemli örnektir. Temel olarak çocuğun velayetini üç ana başlıkta incelememiz daha doğru olacaktır. Ana ve babanın evli olması, eşlerden birinin ölümü ve en nihayet eşlerin boşanması ele alacağımız üç temel başlığı oluşturmaktadır.

Ana ve baba evli ise

Ana ve babanın evli olma durumunda ortak velayet söz konusudur. Yani evlilik süresince ana ve baba velayeti, çocuklar için yapılması gerekenleri ve çocuklar üzerinden kullanılması gereken hakları el birliği içinde kullanırlar. Beraber kullanma hali Türk Medeni Kanun 336. Madde de ‘’ Evlilik devam ettiği sürece ana ve baba velâyeti birlikte kullanırlar. Ortak hayata son verilmiş veya ayrılık hâli gerçekleşmişse hâkim, velâyeti eşlerden birine verebilir. Velâyet, ana ve babadan birinin ölümü hâlinde sağ kalana, boşanmada ise çocuk kendisine bırakılan tarafa aittir.’’  Hükmünün birinci fıkrasında ile açıkça yukarıda anlatılan husus belirtilmiştir.evlilik birliğini bitiren herhangi bir durum söz konusu olmadığı sürece ebeveynler velayeti ortak kullanırlar.

Eşlerden birinin ölümü halinde velayet

Genel olarak kullanılan ibare eşlerin evli ve sağ oldukları düşüncesiyle yapılan Türk Medeni Kanun madde 336’dır; fakat eşlerin evli olduğu ama eşlerden birinin vefat etmesi durumu ise yine Türk Medeni Kanun’un 336/3. Fıkrası olan ‘’ Velâyet, ana ve babadan birinin ölümü hâlinde sağ kalana…’’ hükmü ile velayetin sağ kalan eşe bırakılacağı belirtilmektedir. Sağ kalan eşin herhangi bir hukuksal engeli olması hali dışında velayet sağ kalan eşe verilir.

Eşlerin boşanması ile velayet

Boşanma konusunda velayet, hakim kararı ile verilir ve velayet hakkı sadece ana ve babaya verilebilir. Anneanne, dayı, amca, hala, teyze gibi üst soy bağlantısı olan kişiler ise gerekli görüldüğü ölçüde sadece vasi olarak atanabilirler. 20 kasım 1989 yılında kabul edilen Birleşmiş Milletler Çocuk Hakları Sözleşmesinde yer alan birinci maddeye göre ‘’…Sözleşme uyarınca çocuğa uygulanabilecek olan kanuna göre daha erken yaşta reşit olma durumu hariç, on sekiz yaşına kadar her insan çocuk sayılır.’’ Ve Türk Medeni Kanun madde335/1’’Ergin olmayan çocuk, ana ve babasının velâyeti altındadır. Yasal sebep olmadıkça velâyet ana ve babadan alınamaz’’ .Maddesi ile on sekiz yaşına kadar her bireyin çocuk sayılacağı belirtilmiştir. Belirtilen bu madde velayete tabi olan kişileri ve velayet sürelerini belirtmiştir. Açıklamak gerekirse on sekiz yaşına kadar olan herkes velayete tabidir ve çocuk konumundadır. On sekiz yaşın üstüne çıkıldığında ise velayet altına alınması gereken küçük, kendi rüştünü elde ettiği için velayet durumu da ortadan kalkmaktadır.

Peki kişi ergin olmasına karşın kısıtlı ise ve vesayet kurumuna ihtiyaç duyulursa ne olur?  Temel ve basit bir şekilde ifade etmek gerekirse ortaya çıkan bu duruma uzatılmış velayet denilmektedir. Kullanılan kelime velayet olmakla birlikte aslında ortaya çıkan durum vesayet makamını ifade etmektedir. Türk Medeni Kanun 335/2. Fıkrası ‘’ Hâkim vasi atanmasına gerek görmedikçe, kısıtlanan ergin çocuklar da ana ve babanın velâyeti altında kalırlar.’’ Ve Türk Medeni Kanun ‘’ …Kısıtlanan ergin çocuklar kural olarak vesayet altına alınmayıp velâyet altında bırakılır.’’ hükmü ile kısıtlanan ergin kişilerin durumu belirtilmiştir. Belirtilen maddeler normalde erginlik yani rüşt ile sona eren velayet makamının gerekli görüldüğü durumlarda hakim kararı ile vesayet makamı çerçevesinde uzatılmış velayet kavramı ile ifade edilmektedir.