İştirak Nafakası Ne Demektir?

İştirak nafakası ne demektir sorusuna Av. İlhan ERKUL şöyle cevap vermektedir.                    

(Av. İlhan ERKUL’un web sitesinden alıntıdır.)

İştirak Nafakası Ne Demektir?

İştirak kelime anlamı olarak ortak olma, ortaklaşma, ortaklaşa iş yapma anlamlarına gelmektedir. Hukuksal olarak da kelime anlamını da içinde barındırarak ortaklaşa bir biçimde çocukların bakım yükümlülüğünü yerine getirme maksadı ile hukukumuza giren iştirak nafakası anlamına gelmektedir. Hukukumuzda nafaka kavramı genel itibari ile baktığımızda boşanma, ayrılık gibi iki eşin birbirinden hukukun çizdiği çerçevede birbirlerinden resmi olarak ayrılması ile birlikte ortaya çıkmaktadır. Nasıl ki hukukumuzda evlenme, boşanma gibi iki kişinin hayatını birleştiren ve ayıran olaylar hukuksal kurallar çerçevesinde oluyorsa iştirak nafakası da belli başlı bazı şartlara ve kurallara özgü olarak belirlenmeli ve hakim tarafından karara bağlanmalıdır.  Türk Medeni Kanun 182.madde de ‘’ Mahkeme boşanma veya ayrılığa karar verirken, olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten ve çocuk vesayet altında ise vasinin ve vesayet makamının düşüncesini aldıktan sonra, ana ve babanın haklarını ve çocuk ile olan kişisel ilişkilerini düzenler. Velâyetin kullanılması kendisine verilmeyen eşin çocuk ile kişisel ilişkisinin düzenlenmesinde, çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlâk bakımından yararları esas tutulur. Bu eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır. Hâkim, istem hâlinde irat biçiminde ödenmesine karar verilen bu giderlerin gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir. ‘’ iştirak nafakası için bahsettiğimiz bu çerçeve çizilmiştir. Eşler boşandıklarında ortaya çözülmesi gereken bazı hukuki sorunlar çıkar. Bu sorunlar mal paylaşımı, tazminat, velayet ve nafaka gibi örnekler verilebilir. İştirak nafakasının gündeme gelmesi için boşama davasının hali hazırda görülüyor olması veya karara bağlanmış olması gerekmektedir. Boşanma davasından sonra eğer ki çocuk veya çocuklar var ise önümüze velayet hakkı ve velayetin hangi tarafa bırakılacağı hususu incelenmeli ve karara bağlanmalıdır. Evlilik süresince ortak olarak kullanılan çocuğun velayeti evlilik bitince velayet altına alınması gereken küçüğün yaşı, sosyal durumu, cinsiyeti, eğitimi gibi hususlar dikkate alınarak eşlerden hem maddi olarak hem de manevi olarak en uygun olanına verilir. Çocuğun yaşının küçük olduğu hallerde velayet genel olarak anneye bırakılmakla birlikte, velayet altına alınması gereken küçüğün yaşının büyümesiyle velayetin kime verileceği konusu değişiklik göstermektedir. Her halükarda her ne kadar velayet eşlerden birine verilmiş olsa da diğer eşin velayet altına alınan küçük ile olan bağı ve kişisel ilişkisi devam etmektedir ve bu devam eden ilişki sadece hakları barındırmamaktadır aynı zamanda bazı yükümlülükleri de barındırmaktadır. İşte bahsedilen bu yükümlülük manevi olarak ana/baba görevini yerine getirmek olurken maddi olarak da nafaka yükümlülüğüdür. Sadece çocuklara bağlanmakla özgü olan tek nafaka türü de iştirak nafakasıdır.

İştirak nafakası için kanunumuzda belirtildiği üzere Aile Mahkemesine başvuruda bulunmak gerekmektedir. Bu başvuruyu yapacak ve nafaka davasını açabilecek olan kişiler Türk Medeni Kanununun 329.maddesinde ‘’ Küçüğe fiilen bakan ana veya baba, diğerine karşı çocuk adına nafaka davası açabilir.  Ayırt etme gücüne sahip olmayan küçük için gereken hâllerde nafaka davası, atanacak kayyım veya vasi tarafından da açılabilir.  Ayırt etme gücüne sahip olan küçük de nafaka davası açabilir. ‘’ belirtilmiştir. Küçüğü velayetini elinde bulunduran kişi, eğer ki velayet altına alınmasında bir engel var ise kayyım veya vasi atanan kişi ve pek tabi olarak ergin olmuş olan artık küçük statüsünde bulunmayan kişinin kendisi iştirak nafakası için dava açabilir. Küçük ergin olmadan kendi başına dava açamayacağı için kanunumuz velayet altına alınan çocuk adına iştirak nafakası açabilecek diğer ergin kişileri de belirtmiştir. İştirak nafakası nafaka bağlanılacak velayet altındaki küçüğün yaşı, eğitim ihtiyacı, sosyal çevresi gibi etkenlere göre belirleneceği gibi; nafaka yükümlüsünün de maddi şartları, sosyal yaşama, çalışma durumu, geliri, gideri gibi unsurlar kaleme alınarak takdir edilmektedir. Hatta birden çok çocuk için iştirak nafakasına hükmedilecekse her çocuk için ayrı ayrı karar verilmelidir ki çocuklar arasında bulundukları yaşa ve sosyal ortama göre bir adaletsizlik ortaya çıkmasın. Ayrıca belirlenen nafaka miktarı aynı kalmamaktadır. Yani nafaka yükümlüsünün maddi durumunun değişmesine göre veya nafaka alacaklısının içinde bulunduğu şartların değişmesine göre nafaka miktarı değişmektedir. Sadece kişilerin maddi durumlarına göre değil yıllık olarak veya belirli aralıklarla yayınlanan TEFE/TÜFE, altın piyasası, döviz kuruna göre de hakim düzenleme yapıp nafaka miktarının ayarlayabilecektir. Herhangi bir düzenleme yapılmadığı takdirde veya şartların değişmesi ile birlikte nafaka alacaklısı veya yükümlüsü de iştirak nafakasının miktarının değiştirilmesi için tekrardan başvuruda bulunabilir. Takdir edilen bu miktar ve artırımlar hakimin vereceği kararda belirtilmelidir. Nafakanın miktarının belirlenmesi ve şartlara göre değişmesi Türk Medeni Kanun 330.maddede ‘’ Nafaka miktarı, çocuğun ihtiyaçları ile ana ve babanın hayat koşulları ve ödeme güçleri dikkate alınarak belirlenir. Nafaka miktarının belirlenmesinde çocuğun gelirleri de göz önünde bulundurulur.  Nafaka her ay peşin olarak ödenir. Hâkim istem hâlinde, irat biçiminde ödenmesine karar verilen nafakanın gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir.’’ belirtilerek kanunumuzca korunmuş bir haktır.

İştirak nafakası belirlenen şartlara ve durumlara göre belirlenmekle birlikte iştirak nafakasının ne zaman ve hangi hallerde kesileceği de önemli bir husustur. Çünkü her ne kadar kanuni olarak başlasa dahi hiç kimse sebepsiz olarak bir başka kişiden faydalanarak sebepsiz olarak zenginleşemez ve yararlanamaz. Velayet altındaki küçük kanuni olarak veya yaş haddi ile ergin olursa, evlenirse veya nafaka yükümlüsü nafaka yükümlülüğünden kurtulmuş olur. Fakat eğer ki kişi ergin olmakla birlikte hala eğitim hayatına devam ediyorsa o zaman iştirak nafakası için tekrardan başvuru hakkına sahiptir. Nafaka alacakları, nafaka yükümlüsü tarafından ödenmezse nafaka alacak olan taraf nafaka borçları için icraya başvurabilir. Birikmiş alacaklar için on yıllık bir zaman aşımı süresi olmakla birlikte gelecek olan nafakalar veya yeni talep edilecek olan nafakalar için belirtilen on yıllık zaman aşımı süresi yoktur.