Kimler Nafaka Alır?

Kimler nafaka alır sorusuna Av.İlhan ERKUL şöyle cevap vermektedir.                    

(Av.İlhan ERKUL’un web sitesinden alıntıdır.)

Kimler Nafaka Alır?

Evlilik birliği içinde eşler, aynı evde yaşadıkları için ve aynı evde olan çocuklarının velayetlerini ortak olarak kullandıkları için manevi veya maddi olarak herhangi bir sıkıntı hissetmemektedirler. Zaten aynı çatı altında yaşadıkları için ve ihtiyaçlar ortak olarak halledildiği için bir ihtiyaç gerektiğinde ortaklaşa karar vererek önlerindeki durumu hallederler. Evlilik birliği içinde sorun olmayan sıkıntılar, eşler boşanma kararı aldıklarında karşılarına hukuki birer problem olarak çıkar. Velayet, tazminat, mal paylaşımı, nafaka ortaya çıkabilecek olan hukuki sıkıntıların bir kaçıdır. Eşler her ne kadar ayrılmış olsalar dahi birbirlerine karşı çeşitli sebeplerden dolayı (ortak çocuk, maddi hususlar) birbirlerine karşı yükümlülükleri vardır. Nafaka kavramı eşler boşanmış olsalar dahi birbirlerine karşı olan yükümlülüklerinin en temel olanıdır. Nafakanın boşanmış olan eşlerin birbirlerine karşı olan en temel maddi yükümlülüğü olmasının sebebi, eşlerden maddi imkanı yerinde olmayan tarafın maddi imkanlarının olabildiğince eski düzenine ve alışılmış şekline getirilmesi çabasıdır. Nafaka kavramı hukukumuzda temel olarak dört tanedir. Yardım nafakası, iştirak nafakası, yoksulluk nafakası ve tedbir nafakası olarak dört başlığa ayrılmıştır. Yapılan temel ayrımlardan üç tanesi boşanma ile karşımıza çıkmaktayken yardım nafakası boşanma ile karşımıza çıkmayan bir nafaka türüdür. Tedbir nafakası, iştirak nafakası ve yoksulluk nafakası boşanma ile karşımıza çıkan nafaka türleridir ve bu nafakaların verilmesi kararında türüne göre ya nafaka istenildiği tarihte mevcut bir boşanma davası olmalı veya karara bağlanmış olan bir boşanma davası olmalıdır. Nafaka türlerinin hepsinde amaç herhangi bir olay sonucunda maddi olarak güçlük çekecek olan tarafın maddi imkanlarının içinde bulunduğu yaşa, eğitim durumuna, sosyal çevresine göre gerekli görüldüğü miktarda olan nafakanın hakim kararı ile güçlük çeken nafaka alacaklısına bağlanmasıdır. Sosyal hayatımızda genel olarak boşanma kararı ile ortaya çıkan eşlerin veya velayet altına alınması gereken çocuğun nafaka sorunu çıkmaktadır. Bunun sebebi toplumumuzda olan boşanma davası sayılarının artması ve genel itibari ile boşanma davasına karar verilen eşlerden bir tarafın diğerine göre daha çok maddi çöküntü içinde olmasıdır. Ayrıca maddi çöküntü denilebilecek kadar bir imkansızlık olmasa dahi velayet altına alınması gereken küçüğün yararına da nafaka bağlanması durumu ortaya çıkabilmektedir.

Tedbir nafakası, boşanma davasının devam ettiği süre içerisinde ortaya çıkmış olan problemler sonucu maddi olarak bölünmüş olan ailenin geçimini sağlaması için dava süresince verilebilecek olan nafaka türüdür. Tedbir nafakası Türk Medeni Kanun 169. maddede ‘’ Boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, eşlerin mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re'sen alır.’’  hükmü ile kanunumuzda yerini almıştır. Tedbir nafakasına hükmederken gerekli görülen ihtiyaçlar, lükslerden ziyade bir insanın, bir ailenin geçinebilmesi için gereken temel gereksinimlerdir. Bu gereksinimler nafakaya ihtiyaç duyan tarafın ve varsa onunla birlikte kalan çocuğun barınma, beslenme gibi temel gereksinimlerdir. Tedbir nafakasının bağlanmasını hakim re’sen takdir edeceği gibi nafakaya ihtiyaç duyan tarafın isteği ile de nafakanın bağlanmasına hakim tarafından karar verilebilir. Tedbir nafakasının süresi boşanma davasının devam ettiği süre içindir; zaten dava bitiminde gerekli şartlar sağlandıysa diğer nafaka türlerinden birisi bağlanabilmektedir. Tedbir nafakasına bahsedildiği üzere taraflardan ihtiyacı olan başvuracağı gibi hakim re’sen de tedbir nafakasına hükmedebilir. Her iki durumda da tedbir nafakasına hükmedilirken nafaka talebinde bulunan eşin maddi durumu, barınma ihtiyaçları, yiyecek ihtiyaçları, varsa yol masrafları hesaba katılacak ve en önemlisi de nafaka borçlusu olacak olan diğer eşin maddi durumu ve geliridir. Eğer ki nafaka yükümlüsü olan eş kararlaştırılan nafaka miktarını ödemede güçlük çekecekse veya ödeme yapıldığında kendisi ihtiyaç durumuna düşecekse hakim elindeki bu bilgiler ışığında karar vermektedir. Hakim maddi durumlar hakkında bilgi elde etmek için tanık beyanlarına, maaş bordrolarına ve sicil bilgileri gibi bir çok elde edilen bilgiye dayanarak karar verir. Son olarak tedbir nafakası talep eden eş kusurlu olsa dahi tedbir nafakası talep etmesinin önüne geçilemez.

İştirak nafakası boşanma davası ile karşımıza çıkan ikinci nafaka türümüzdür. İştirak nafakası velayet altına alınması gereken küçük için bağlanan nafaka türüdür. İştirak nafakası kelime anlamından da karşımıza çıktığı üzere ortaklaşa olarak velayet altına alınması gereken küçüğün ihtiyaçları, bakımı, eğitimi için takdir edilen nafakadır. İştirak nafakası Türk Medeni Kanun 182. Maddede ‘’ Mahkeme boşanma veya ayrılığa karar verirken, olanak bulundukça ana ve babayı dinledikten ve çocuk vesayet altında ise vasinin ve vesayet makamının düşüncesini aldıktan sonra, ana ve babanın haklarını ve çocuk ile olan kişisel ilişkilerini düzenler. Velâyetin kullanılması kendisine verilmeyen eşin çocuk ile kişisel ilişkisinin düzenlenmesinde, çocuğun özellikle sağlık, eğitim ve ahlâk bakımından yararları esas tutulur. Bu eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmak zorundadır. Hâkim, istem hâlinde irat biçiminde ödenmesine karar verilen bu giderlerin gelecek yıllarda tarafların sosyal ve ekonomik durumlarına göre ne miktarda ödeneceğini karara bağlayabilir.’’   maddesi ile hukukumuzda yerini almıştır. İştirak nafakası yükümlüsü velayet altına alınması gereken küçüğün velayetini alamamış olan eştir. Zaten velayeti almış olan eş, çocuğun gereksinimlerini velayetten kaynaklanan yükümlülüklerinden dolayı karşılayacağı için iştirak nafakasının da velayeti elinde bulunduran eşe yükletilmesi gereksiz olacaktır. Kimlerin iştirak nafakası için talepte bulunabileceği Türk Medeni Kanununun 329.maddesinde ‘’ Küçüğe fiilen bakan ana veya baba, diğerine karşı çocuk adına nafaka davası açabilir.  Ayırt etme gücüne sahip olmayan küçük için gereken hâllerde nafaka davası, atanacak kayyım veya vasi tarafından da açılabilir.  Ayırt etme gücüne sahip olan küçük de nafaka davası açabilir. ‘’ şeklinde belirtilmiştir. Yani küçüğe bakmakla yükümlü kişiler ve ayırt etme gücüne sahip olan küçük iştirak nafakası için başvuruda bulunabilir. İştirak nafakasına boşanma davası sırasında başvurulabileceği gibi boşanma davası karara bağlandıktan sonra da başvurulabilir.

Yoksulluk nafakası, boşanma davası ile birlikte karşımıza çıkabilecek olan son nafaka türümüzdür. Yoksulluk nafakası eski eşe ödenmesi gereken ve boşanma ile maddi olarak ortaya çıkan çöküntünün giderilmesi ve onarılması içi n gerekli olan bir nafaka türüdür. Yoksulluğa düşecek olan eşin, yoksulluk nafakasın başvurması için, ya nafaka yükümlüsü olacak taraf ile eşit kusurluluğunun olması veya daha az kusurunun olması gerekmektedir. Kusur bakımından boşanma davası konusundan daha fazla kusura sahip olan eşin yoksulluk nafakası alması imkan dahilinde değildir. Yoksulluk nafakası boşanma ile oluşan maddi imkansızlığı düzeltmek içindir ve asla sebepsiz olarak taraflara bağlanılamaz.

Boşanma davası ile ortaya çıkan nafaka türlerinde kimlerin nafaka alacağı hususu genel olarak toparlanacak olursa, boşanma ile ortaya çıkan nafaka talebini maddi olarak güçsüzlüğe düşecek olan eş veya kanunda görülen diğer yetkili kişiler talep edebilir. Boşanma ile karşımıza çıkmayan nafaka türü olarak belirtebileceğimiz nafaka türü ise yardım nafakasıdır ve Türk Medeni Kanun 364. madde de ‘’ Herkes, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan üstsoyu ve altsoyu ile kardeşlerine nafaka vermekle yükümlüdür.  Kardeşlerin nafaka yükümlülükleri, refah içinde bulunmalarına bağlıdır. Eş ile ana ve babanın bakım borçlarına ilişkin hükümler saklıdır. ‘’  hükmü ile yer almaktadır. Yardım nafakası için açılması gereken dava aile mahkemesinde açılmalıdır. Yardım nafakası maddi olarak güçlüğe düşen tarafın, imkanları olduğu sürece üstsoy ve altsoyları ile kardeşlerinden hakim kararı ile istediği nafaka türüdür.