Nafaka Tutarı Yükseltilebilir Mi?

Nafaka tutarı yükseltilebilir mi sorusuna Av. İlhan ERKUL şöyle cevap vermektedir.                    

(Av. İlhan ERKUL’un web sitesinden alıntıdır.)

Nafaka Tutarı Yükseltilebilir Mi?

Nafaka kavramı hukukumuzda dört ayrı çeşit olan ve maddi temele dayanan bir kavramdır. Yer alan bu dört nafaka türünün üç tanesi boşanma ile karşımıza çıkarken, bir tanesi ise sosyal hayatta olan herkeste karşımıza çıkabilir. Eşlerin boşanması ile karşımıza tedbir nafakası, yoksulluk nafakası ve iştirak nafakası çıkmaktadır. Son kalan nafaka türümüz olan yardım nafakası ise eşlerin boşanması ile değil akrabalık bağı ile çıkar. Boşanma ile ortaya çıkan nafaka türleri eşlerin boşanma davası açmaları ile talep edilebileceği gibi boşanma davasından sonrada talep edilebilir fakat aralarındaki süre ve nafaka talep edebilecek kişi ayrımının unutulmaması gerekmektedir. Nafakanın bağlanması için gerekli olan şartların oluşup oluşmadığı hâkimin yaptığı inceleme ile ortaya çıkmaktadır. Hâkim yapmış olduğu bu incelemede kişilerin maddi gelirleri, akarları (kiraları), maaş bordrosu gibi resmi olan belgeleri inceleyebileceği gibi kişinin sosyal ortamının gerektirdiği giderleri ve yaşam için gerekli olan unsurların da göz önünde bulundurmaktadır. Bahsedildiği üzere nafakayı talep edecek kişi ve nafaka istenebilecek zaman nafaka türleri açısından farklılık göstermektedir.

Tedbir nafakası boşanma davası ile ortaya çıkan nafaka türü olup boşanma davası sırasında istenebilmektedir. Tedbir nafakasının amacı boşanma davası sırasında maddi olarak güçlük çekecek olan eşin ve bakmakla yükümlü olunacak çocuğun geçiminin sağlanmasıdır. Temel olan ihtiyaçlardan barınma, yiyecek, eğitim gibi giderler temel alınarak hesaplanacak olan tedbir nafakası boşanma davası sırasında eşlerin maddi sıkıntılar çekmesini önemli ölçüde azaltmaktadır. Normalde nafakalar boşanma davasının karara bağlanması sırasında veya boşanma davasından sonra bağlanmasına rağmen, bazı boşanma davalarının uzun süreler ile sonuçlanması dolayısıyla Türk Medeni Kanun 169. maddede ‘’ Boşanma veya ayrılık davası açılınca hâkim, davanın devamı süresince gerekli olan, özellikle eşlerin barınmasına, geçimine, eşlerin mallarının yönetimine ve çocukların bakım ve korunmasına ilişkin geçici önlemleri re'sen alır.’’  tedbir nafakası hükümle kanunumuzda yer almıştır. Tedbir nafakasına hükmedilirken göz önünde bulundurulması gereken en önemli nokta maddi durumu güçleşen tarafın ve bakmakla yükümlü olunan çocuğun giderleridir. Araştırılan bu giderler sonucunda tedbir nafakası vermekle yükümlü olan tarafında gelir ve giderleri hesaplanılarak tedbir nafakasına karar verilir. Boşanma davası sırasında ve boşanma davasından sonra istenebilecek bir nafaka türü ise iştirak nafakasıdır. İştirak nafakasını velayet altına alınması gereken küçüğün velayetini alan taraf, velayeti alamayan taraftan istemektedir. Her ne kadar velayet isteyecek olan taraf eşlerden velayeti elinde bulunduran taraf olsa da velayetin isteminde bulunan temel kişi velayet altına alınan küçüktür.  Velayetin küçük adına bağlanacağı ve velayeti elinde bulunduran eşin iştirak nafakası için dava açacağı Türk Medeni Kanununun 329.maddesinde ‘’ Küçüğe fiilen bakan ana veya baba, diğerine karşı çocuk adına nafaka davası açabilir.  Ayırt etme gücüne sahip olmayan küçük için gereken hâllerde nafaka davası, atanacak kayyım veya vasi tarafından da açılabilir.  Ayırt etme gücüne sahip olan küçük de nafaka davası açabilir. ‘’  hükmü ile belirtilmiştir. Küçük adına iştirak nafakası istenilmesine karşın davayı velayeti elinde bulunduran eşin açmasındaki sebep ise küçüğün ergin olmaması sebebi ile dava açamamasıdır. Kanun hükmünde de belirtildiği üzere küçük velayet altına değil de vesayet altına alınmış ise davayı küçük adına tayin edilen vasi açmaktadır. İştirak nafakası küçüğün yaşı, eğitimi, sosyal ortamı, ihtiyaçları gibi giderleri hesaplanarak hakim tarafından karara bağlanılır. Belirlenen bu miktar hakimin kararında belirli bir oranda arttırılacağı şeklinde hükme bağlanmış olabileceği gibi, gerekli görülen şartlar oluştuğunda ise nafaka artırım davası açılması suretiyle de arttırılabilir. Arttırılması için gerekli olan şartlar ise küçüğün gereksinimlerinin değişmesi ve ekonomik durumun içinde bulunduğu enflasyon, TEFE/TÜFE oranı, döviz fiyatları gibi alım gücünü değiştiren etmenler de olabilir. Boşanma davası sonucu açılabilen ve konusu bakımından yoksul duruma düşen eşin açabileceği nafaka davası ise yoksulluk nafakasıdır. Yoksulluk nafakası dava süresince istenebileceği gibi boşanma davası sonuca bağlanması ile de açılabilir. Yoksulluk nafakası Türk Medeni Kanunun 175. maddesinde ‘’ Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek taraf, kusuru daha ağır olmamak koşuluyla geçimi için diğer taraftan malî gücü oranında süresiz olarak nafaka isteyebilir. Nafaka yükümlüsünün kusuru aranmaz.’’  hükmü ile şartları ve ne kadar süre ile talep edebileceği belirtilmiştir. Yoksulluk nafakası istenebilmesi için maddi olarak güçlük çeken eşin kusurluluğunun nafaka yükümlüsü olan eşten daha az veya en azından eşit olması gerekmektedir. Yoksulluk nafakası da hakimin kararı ile enflasyon, TEFE/TÜFE, döviz kuru gibi etmenler göz önüne alınarak arttırılabileceği gibi gerekli görüldüğü durumlardan nafaka talep eden eş tarafından açılacak olan nafaka artırım davası ile de artırılabilir.

Belirlenmiş olan nafakanın gerekli görüldüğü durumlarda arttırılabileceği Türk Medeni Kanun 176. maddesinde ‘’ …Tarafların malî durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hâllerde iradın artırılması veya azaltılmasına karar verilebilir.’’  hükmü ile belirtilmiştir. Nafaka artırımı için dava açıldığında hakim belirli bazı unsurları göz önünde bulundurmak zorundadır. Nafaka alacaklısı veya yükümlüsünün maddi imkanlarında olan artış- azalma, nafaka alacaklısının ihtiyaçlarının artması, halen verilmekte olan nafakanın mevcutta bulunan ihtiyaçları karşılamaması gibi unsurlar hakimin göz önünde bulundurması gerekli olan şartlardandır. Taraflar anlaşmalı boşanma davası ile boşanmış olsalar dahi nafaka istenebilmesine engel bir durum ortaya çıkmamış olacaktır. Çünkü boşanma sırasındaki maddi imkanlar ve boşanmadan sonra ortaya çıkan maddi imkanlar değişkenlik göstermektedir. Artırım davası ile birlikte gelecek senelerde tekrardan dava açılmaması için hakim tarafından hüküm olarak nafakanın arttırılacağı belirtilebilir. Artırım oranı yayınlanan belirli parametreler (TEFE/TÜFE, döviz kuru, altın kuru) ile belirlenebileceği gibi hakim tarafından belirlenen bir oran ile de arttırılabilir. Nafaka artırımında yanlış bilinen bir gerçek ise, nafaka artırım davasının bir yıl dolmadan açılamayacağıdır. Dava bitimi ve nafaka alacaklısının yaşamı sırasında bir yıl dolmadan da değişiklikler olabilir. Bu yüzden nafaka artırımı için bir süre biçilmesi kanunun içeriği bakımından uygun düşmemektedir.